Nieuwsbrief Omgevingswet 22 september 2026

In deze VNG nieuwsbrief (week 39) leest u over de volgende onderwerpen:

• Voorwoord
• Omgevingswet
• Kerninstrumenten
• VTH
• DSO
• Monitoring
• Agenda 

Voorwoord

Kwalitatieve leefomgeving: ambities beginnen bij uitvoerbaarheid

Prinsjesdag zette opnieuw de grote maatschappelijke opgaven centraal: woningbouw, verduurzaming, energie en een overheid die sneller en beter moet kunnen leveren. Voor gemeenten wordt daarbij steeds belangrijker wat in de praktijk daadwerkelijk uitvoerbaar is.

Dat zien we ook terug in de lokale politiek. Uit een VNG-analyse van 322 gemeentelijke coalitieakkoorden blijkt dat capaciteit, financiële ruimte en haalbaarheid zwaarder meewegen dan 4 jaar geleden. Bij woningbouw, energietransitie en andere opgaven in de fysieke leefomgeving groeit bovendien de aandacht voor integraal en gebiedsgericht werken. De ambities blijven groot, maar uitvoerbaarheid bepaalt steeds meer het tempo en de ruimte om die ambities waar te maken. Lees de analyse van de gemeentelijke coalitieakkoorden

Die beweging zien we ook terug in de dagelijkse praktijk van gemeenten. In deze nieuwsbrief leest u bijvoorbeeld over de monitor werking Omgevingswet die laat zien dat gemeenten de instrumenten van de wet steeds vaker en beter toepassen. Tegelijk vraagt de uitvoeringspraktijk continu om doorontwikkeling. Dat zit soms in heel concrete veranderingen, zoals nieuwe formulieren in het Omgevingsloket. Soms vraagt het om handelingsperspectief bij de uitvoering van de Wkb, bijvoorbeeld bij de schorsing van kwaliteitsborgers. Maar ook bij VTH en digitale vergunningverlening met BIM ligt de opgave juist in het slimmer organiseren van processen, informatie en samenwerking. 

Deze ontwikkelingen tonen aan dat de focus steeds meer verschuift van 'invoeren' naar 'werkend krijgen' en 'verbeteren'. Met actuele informatie, praktische ondersteuning en kennisuitwisseling helpen we gemeenten om beleid, systemen en werkwijzen zo in te richten dat ze in de dagelijkse praktijk daadwerkelijk bijdragen aan een kwalitatieve leefomgeving.

Omgevingswet

Kom dit najaar naar de IPLO Schakeldagen: 8 oktober en 5 november 2026

Werkt u aan de Omgevingswet of andere vraagstukken in de fysieke leefomgeving? Dit najaar organiseert het Informatiepunt Leefomgeving nog 2 Schakeldagen: op 8 oktober in Apeldoorn en 5 november in Hoofddorp. Tijdens ongeveer 40 sessies staan actuele ontwikkelingen, praktijkervaringen en kennisuitwisseling centraal. Onderwerpen lopen uiteen van omgevingsplan en DSO tot bodem, milieu en uitvoering. De Schakeldagen zijn bovendien een goede gelegenheid om collega’s, experts en andere professionals uit het fysieke domein te ontmoeten.

Bekijk het programma en meld u aan voor de Schakeldagen 2026

Meld u aan: webinar lancering Nationaal Expertisecentrum Woningbouw (12 oktober 2026)

Tijdens een webinar op maandag 12 oktober (16.00-17.00 uur) lanceert Elanor Boekholt-O’Sullivan, minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, het Nationaal Expertisecentrum Woningbouw. Dit expertisecentrum, een activiteit van VNG en Platform31, biedt gemeenteprofessionals praktijkkennis en ondersteuning om sneller toekomstbestendige woonruimte te realiseren.

In het webinar gaan de minister en een zestal professionals – allen betrokken bij woningbouw vanuit de gemeentepraktijk, als kennispartner of vanuit het expertisecentrum – in gesprek over wat er nodig is voor het snel realiseren van meer woonruimte. Ontdek hoe samenwerking, kennisdeling en ondersteuning in de praktijk hieraan bijdragen.

Meer informatie over het webinar en aanmelden

Kerninstrumenten

SPRONG: na Noord-Brabant en Overijssel nu ook in Groningen van start

Voor het leer-werktraject SPRONG, waarbij professionals samen leren en werken aan een regelset voor het omgevingsplan, staat nu ook een derde regio in de startblokken: Groningen! De 9 deelnemende gemeenten, de provincie én de omgevingsdienst vormen samen een breed en sterk regionaal netwerk. Onder begeleiding van 2 bevlogen docenten zal de focus liggen op milieuregels. 

Een aanpak die aansluit bij de regio

Voor het managementtraject kiest SPRONG Groningen voor een vernieuwende aanpak. Niet 1 vaste begeleider gedurende het hele traject, maar per sessie een inspirerende spreker die past bij de behoefte van de deelnemende managers. Zo blijft SPRONG ontwikkelen en steeds beter aansluiten bij wat er lokaal en regionaal nodig is.

Kortom: SPRONG is volop in beweging. Er worden ook alweer stappen gezet richting verdere uitbreiding in het land. Ook iets voor uw regio? Neem dan contact op met uw RIO en ontdek wat er mogelijk is.

Bekijk de Q&A over SPRONG op vng.nl

Meld u aan: werkplaats Digitalisering Omgevingsvisie (kick-off 14 oktober 2026)

Wilt u in korte tijd en onder deskundige begeleiding werken aan een omgevingsvisie die met STOP/TPOD is opgesteld en digitaal kan worden ontsloten via het DSO? Meld u dan aan voor de online werkplaats Digitalisering Omgevingsvisie. De kick-off vindt plaats op 14 oktober 2026.

In 4 online sessies werkt u aan de omgevingsvisie van uw eigen gemeente. Hierbij krijgt u gerichte begeleiding bij het structureren, annoteren en digitaal publiceren van het document. Tussen de sessies werkt u zelfstandig uit wat er tijdens de sessies is besproken. Deelname is vooral relevant voor digitaliseerders, beleidsadviseurs, plansoftwarebeheerders en DSO-coördinatoren.

Lees meer over de werkplaats Digitalisering Omgevingsvisie en meld u aan

Meld u aan: nieuwe ronde werkplaatsen Gebiedsontwikkeling (start 15 december 2026)

Leer van experts, wissel ervaringen uit met vakgenoten en zet de volgende stap naar gebiedsontwikkeling in STOP/TPOD: op 15 december start een nieuwe reeks werkplaatsen over dit onderwerp, deze keer georganiseerd door de VNG Academie.

Hoe bouwt u het omgevingsplan op en houdt u tegelijkertijd ‘de winkel open’ voor gebiedsontwikkelingen en andere initiatieven? En wel zó dat dit niet ten koste gaat van de structuur en inzichtelijkheid van het plan? In praktische, interactieve sessies gaat u samen met deskundigen, uw eigen collega's en collega’s van andere gemeenten aan de slag. U vertaalt de theorie uit de handreiking Gebiedsontwikkeling in STOP/TPOD direct naar de praktijk en past de werkwijze toe op uw eigen casus. Voor wie? Planjuristen, planologen, DSO-professionals en andere betrokkenen bij gebiedsontwikkeling en omgevingsplanprocedures. De kosten bedragen € 2.925 per gemeente; voor dit bedrag kunnen 2 of 3 medewerkers deelnemen.

Lees meer over de werkplaats Gebiedsontwikkeling en meld u aan

VTH

Schorsing kwaliteitsborgers: actuele situatie en praktische ondersteuning (Wkb)

De afgelopen periode is een aantal kwaliteitsborgers door hun instrumentaanbieders geschorst. Tijdens een schorsing mag een kwaliteitsborger het betreffende instrument niet gebruiken en geen verklaring afgeven. Zonder geldige kwaliteitsborging mogen de betreffende bouwwerkzaamheden niet doorgaan. 

Voor gemeenten en omgevingsdiensten betekent dit dat zij als bevoegd gezag alert moeten zijn op lopende projecten en, waar nodig, moeten optreden. De actuele status van kwaliteitsborgers wordt bijgehouden in het register van de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB). Dit heeft voor initiatiefnemers, bouwende partijen, de niet-geschorste kwaliteitsborgers en gemeenten (of omgevingsdiensten die ook bouwtaken doen) veel consequenties. 

Oploopje over actuele situatie: presentatie en FAQ's beschikbaar

Om gemeenten en omgevingsdiensten zo goed mogelijk te informeren organiseerde de VNG samen met Vereniging BWT, het Ministerie van BZK en VKBN op 9 september 2026 een oploopje over de actuele situatie. Daarbij stond het handelingsperspectief voor de uitvoeringspraktijk centraal: wat betekent een schorsing voor lopende bouwprojecten, welke rol heeft het bevoegd gezag en hoe informeer je initiatiefnemers? De presentatie en FAQ’s zijn online beschikbaar gesteld.
 
Ook heeft de VNG naar aanleiding van de schorsing inzicht verschaft aan die gemeenten die het betrof welke projecten bij de instrumentaanbieder (via het Ministerie van BZK) bekend waren die onder toezicht stonden van de geschorste kwaliteitsborger. 

Voorbeeldhandelingskader en voorbeeldtekst voor publieksvoorlichting

Omgevingsdienst De Vallei stelde een handelingskader op voor de schorsing dat als voorbeeld gebruikt kan worden. Daarnaast is een voorbeeldtekst voor publieksvoorlichting beschikbaar gesteld die gemeenten kunnen gebruiken of aanpassen voor initiatiefnemers die met een schorsing te maken krijgen.

Bekijk de actuele informatie en praktische ondersteuning

VTH Kompas helpt ambities vertalen naar de uitvoering

'Snel en digitaal waar het kan, persoonlijk als het moet’, zo is te lezen in de troonrede. Een aansprekende ambitie, maar wat vraagt dit concreet van de inrichting van VTH? Het VTH Kompas helpt gemeenten om inzicht te krijgen in waar hun VTH-organisatie staat en waar verbeteringen mogelijk zijn. Denk aan keuzes rond dienstverlening, processen, capaciteit, informatievoorziening en samenwerking. De tool biedt daarmee een basis om binnen de eigen organisatie én met regionale partners het gesprek te voeren over ambities en de stappen die nodig zijn om die in de praktijk waar te maken.

Bekijk het VTH Kompas

Meld u aan: online sessie Informatiemodel Woongebouwen verbindt woningdata (25 september 2026)

Gemeenten, woningcorporaties, aannemers en andere partijen werken met verschillende systemen en informatiestandaarden. Het Informatiemodel Woongebouwen (IMWO) helpt om informatie tussen die werelden beter uitwisselbaar te maken, zonder dat iedereen met 1 standaard hoeft te werken. Het model vormt de basis voor dataservices die gegevens tussen verschillende standaarden kunnen vertalen en ondersteunt daarmee betere samenwerking en hergebruik van woningdata. Tijdens de online sessie op 25 september van 15.00 tot 16.00 uur wordt uitgelegd hoe dat in de praktijk werkt.

Bekijk het programma en meld u aan voor de sessie

Meld u aan: Webinar over digitale vergunningverlening met BIM (1 oktober 2026)

Hoe kunnen digitale bouwwerkinformatie en Building Information Modeling (BIM) helpen om vergunningverlening slimmer en efficiënter te organiseren? Op donderdag 1 oktober van 11.00 tot 12.00 uur staat dit centraal tijdens een webinar van het Nationaal Expertisecentrum Woningbouw over digitale vergunningverlening met BIM. U ziet hoe BIM kan bijdragen aan beter toetsbare aanvragen, betere samenwerking tussen betrokken partijen en een sneller vergunningverleningsproces. Interessant voor gemeenten die willen verkennen welke mogelijkheden BIM biedt voor de beoordeling van bouwplannen en de verdere digitalisering van VTH-processen.

Bekijk het programma en meld u aan voor het webinar

DSO

Formulieren in het Omgevingsloket veranderen per 1 oktober

Vanaf 1 oktober 2026 verandert een aantal formulieren in het Omgevingsloket. De wijzigingen volgen uit aangepaste regelgeving en verbeteringen in de formulieren. Onder meer de veelgebruikte formulieren voor graven in de bodem en activiteiten rond landbodem en oppervlaktewater wijzigen. Voor graven in de bodem worden 2 bestaande activiteiten samengevoegd tot 1 nieuwe activiteit. Hierdoor veranderen ook de bijbehorende indieningsformulieren. De wijzigingen zijn relevant voor gemeenten, omgevingsdiensten, initiatiefnemers en softwareleveranciers. 

Bekijk op ilpo.nl wat er per 1 oktober verandert in het Omgevingsloket

Vanaf 1 oktober ondersteunt het DSO versie 5.0 van STAM niet meer

Vanaf 1 oktober 2026 ondersteunt het Digitaal Stelsel Omgevingswet versie 5.0 van de Standaard aanvragen en meldingen (STAM) niet meer. Alleen overheden die met STAM 6.0 zijn aangesloten, kunnen dan nog vergunningaanvragen en meldingen uit het Omgevingsloket verwerken. Gebruikt uw VTH-software nog versie 5.0? Neem dan voor 1 oktober contact op met uw softwareleverancier. Initiatiefnemers kunnen aanvragen gewoon blijven indienen, maar organisaties die nog niet zijn overgestapt, ontvangen deze verzoeken niet meer.

Lees op iplo.nl wat er per 1 oktober geregeld moet zijn

Meld u aan: opleiding Regisseur Omgevingswet of Basisopleiding DSO Professional

Wilt u uw kennis en vaardigheden rondom het DSO en de Omgevingswet verder ontwikkelen? Bekijk het complete leertraject DSO Professional Omgevingswet en kies de opleiding die past bij uw ervaring en ambitie. Binnenkort gaan 2 opleidingen van start:
 

• 11 november 2026: Leergang Regisseur Omgevingswet (5 weken), een verdiepende leergang voor professionals die een regisserende rol vervullen of willen vervullen. Ga direct naar het registratieformulier Leergang Regisseur Omgevingswet
• 6 januari 2027: Basisopleiding DSO Professional Omgevingswet (6 maanden), een uitgebreide opleiding voor iedereen die een stevige basis wil opbouwen. Ga direct naar het registratieformulier Basisopleiding DSO Professional

Bekijk het complete leertraject DSO Professional Omgevingswet

Meld u aan: Dag van de Regelanalisten (29 oktober 2026)

Ook dit jaar organiseert Provero weer de Dag van de Regelanalisten. Dit evenement voor professionals die zich bezighouden met de Omgevingswet en het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) vindt plaats op 29 oktober 2026 in Arnhem. Na een plenaire sessie over actualiteiten en verdieping op het open stelsel, kunt u deelnemen aan verschillende workshops. Deze zijn uiteraard interessant voor regelanalisten, maar ook voor onder meer beleidsmakers, planjuristen, CAD/GIS specialisten, adviseurs en projectleiders. Deelname voor leden van Provero is gratis. 

Bekijk het programma en meld u aan via Provero.nl

Monitoring

Nieuwe cijfers over de werking van de Omgevingswet

De tweede rapportage van de Monitor Werking Omgevingswet is verschenen. De rapportage geeft op basis van cijfers en ervaringen een beeld van de werking van het stelsel in 2025. Daaruit blijkt onder meer dat de kerninstrumenten van de Omgevingswet steeds vaker worden gebruikt. Gemeenten wijzigden hun omgevingsplan in 2025 bijvoorbeeld ruim 2 keer zo vaak als in 2024. De monitor helpt om ontwikkelingen in de uitvoeringspraktijk te volgen en levert informatie op voor de verdere verbetering en evaluatie van het stelsel.

Bekijk de tweede rapportage Monitor Werking Omgevingswet

Agenda

01 okt 2026  Webinar digitale vergunningverlening met BIM
06 okt 2026 1e bijeenkomst Community 2032
06 okt 2026  Training Omgevingsveiligheid en het omgevingsplan
08 okt 2026 Schakeldag Apeldoorn
12 okt 2026 Webinar lancering Nationaal Expertisecentrum Woningbouw
14 okt 2026 Online werkplaats Digitalisering Omgevingsvisie (kick-off)
05 nov 2026 Schakeldag Hoofddorp
11 nov 2026 Leertraject Regisseur Omgevingswet (start)
15 dec 2026 Werkplaats Gebiedsontwikkeling in STOP/TPOD (start 1e ronde)
06 jan 2027 Basisopleiding DSO Professional Omgevingswet (start)