Gebouwd erfgoed - nieuwsbrief gemeenten 29, februari 2026
In de nieuwsbrief voor gemeenten delen we nieuws en evenementen over gebouwd en groen erfgoed en geven we u meer informatie over verduurzaming en subsidies. Deel deze nieuwsbrief ook met collega's die betrokken zijn bij cultureel erfgoed binnen uw gemeente. Abonneren kan via dit aanmeldformulier.
Nieuwe subsidieregeling grote restauratieopgaven rijksmonumenten per 1 september
Een nieuwe regeling voor grote restauratieopgaven van rijksmonumenten gaat op 1 september 2026 open voor aanvragen. Deze subsidieregeling is bedoeld voor niet-woonhuis rijksmonumenten met een grote restauratieopgave. Juist deze opgaven vielen tot nu toe vaak buiten de boot als het gaat om subsidie. Alleen projecten met meer dan € 2,5 miljoen aan subsidiabele restauratiekosten komen in aanmerking. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) voert de regeling uit, die vandaag is gepubliceerd in de Staatscourant. Voor de regeling is € 45 miljoen beschikbaar.
Monitor gemeenten 2025-2026 monumenten en archeologie van start
Op dinsdag 20 januari 2026 heeft de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed de nieuwe monitor gemeenten 2025-2026 monumenten en archeologie uitgestuurd naar alle gemeenten in Nederland. Met deze tweejaarlijkse vragenlijst wordt de stand van zaken gemonitord op het gebied van monumenten en archeologie bij alle gemeenten. Gegevens uit de monitor zijn ook voor andere overheden relevant, waaronder het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dat haar beleid mede op basis van signalen uit de monitor bijstelt. Voor de provincies, die interbestuurlijk toezicht op de gemeenten houden, biedt de uitkomst van de monitor een behulpzaam overzicht. Naast deze overheden, leveren ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Federatie Grote Monumentengemeenten en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten input voor de vragenlijst.
Mocht uw gemeente inmiddels een andere contactpersoon hebben voor het invullen van de monitor, of is er een wijziging opgetreden in het mailadres, dan kan dit nog worden doorgegeven via gemeenten@inspectie-oe.nl. De deadline voor het invullen is 3 maart 2026.
De Richtlijn voor Tuinhistorisch onderzoek wordt geactualiseerd
Voor een goede instandhouding van historische tuinen en parken is het belangrijk om kennis te hebben over de ontwikkelingsgeschiedenis van groen erfgoed. Een deskundig uitgevoerd tuinhistorisch onderzoek geeft inzicht in de samenhang tussen de aanwezige elementen in een tuin-, park- of andere historische groenaanleg. De uitvoeringsrichtlijn Tuinhistorisch Onderzoek (URL 6001) definieert vorm en methode van het onderzoek en het maken van waardestellingen. De conceptrichtlijn ligt tot 20 februari 2026 ter inzage. Iedereen, zowel particulieren als organisaties en bedrijven kunnen hierop reageren middels een reactieformulier.
Mijlpaal: meer dan 1500 religieuze rijksmonumenten op de Kennisbank
De Kennisbank van de RCE bevat 1500 artikelen met informatie en beeldmateriaal over gebedshuizen en andere religieuze objecten in Nederland. Tellen we de apart beschermde objecten - zoals kerktorens, begraafplaatsen en klokkenstoelen - daar nog bij op, dan kunnen we spreken van bijna 1800 pagina’s aan kennis. Alle beschermde kerken, synagogen en een aan te wijzen moskee van na 1800 zijn terug te vinden in de Kennisbank. Momenteel wordt gewerkt aan de beschrijvingen van de gebedshuizen van vóór 1800, waarvan er in de provincies Groningen en Friesland al enkele honderden staan. Daarna zal worden gewerkt aan ca. 500 Kennisbankartikelen over kloosters en kapellen.
Programma Erfgoed Deal: Kernkaarten en Kennisbank
Het programma Erfgoed Deal liep van 2019 t/m 2025 en was een samenwerkingsverband tussen de rijksoverheid, gemeenten, provincies, waterschappen en maatschappelijke organisaties actief in de ruimtelijke ordening en erfgoedzorg. De RCE was een belangrijke partner in het programma. Het was een stimuleringsregeling voor cofinanciering van projecten waarin het behoud en gebruik van cultureel erfgoed samengaat met de actuele transitieopgaven, zoals klimaatadaptatie, de energietransitie, duurzame economie, natuur en landbouw, de woonopgave en mobiliteit.
Op 3 februari 2026 is de laatste update van de kernkaartenbundel van de Erfgoed Deal gepubliceerd. Deze bundel biedt een overzicht van 59 ondersteunde projecten, met informatie over doelstellingen, behaalde resultaten, uitgegeven middelen en de voortgebrachte producten. Contactpersonen worden vermeld voor verdere vragen, wat de kennisuitwisseling over erfgoedinclusief werken in gebiedsopgaven bevordert. De bundel is nog tot 1 april 2026 te downloaden via de website van de Erfgoed Deal. Op de Kennisbank van de RCE is tevens alle informatie over de 59 projecten uit het portfolio van de Erfgoed Deal samengebracht.
Veranderingen aanvraag woonhuissubsidie
De regels voor het aanvragen van woonhuissubsidie zijn aangescherpt en gelden vanaf de aanvraagronde 2026, die betrekking heeft op werkzaamheden uit 2025. Particuliere eigenaren van rijksmonumenten met een woonfunctie kunnen jaarlijks van 1 maart t/m 30 april subsidie aanvragen voor instandhoudingskosten. Om aanvragen beter te kunnen beoordelen en extra werk te voorkomen, is duidelijker vastgelegd welke bijlagen nodig zijn. Verplicht zijn altijd gespecificeerde facturen, bij aanvragen boven € 70.000 ook een inspectierapport, en foto’s van vóór en na de werkzaamheden. Daarnaast gelden in specifieke gevallen aanvullende indieningsvereisten. Lees wat er per onderwerp in 2026 verandert.
Op 2 februari 2026 organiseerde de RCE een webinar voor eigenaren die dit jaar woonhuissubsidie willen aanvragen. De webinar is online terug te kijken:
Instandhoudingssubsidie aanvragen vanaf 1 februari
Vanaf 1 februari tot en met 31 maart 2026 kunnen eigenaren van rijksmonumenten weer subsidie aanvragen op basis van de Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim). De instandhoudingssubsidie is voor rijksmonumenten die geen woonhuis zijn, zoals een molen, kerk of fabriek. Ook eigenaren van groene en archeologische rijksmonumenten kunnen deze subsidie aanvragen. Het budget voor instandhoudingswerkzaamheden bedraagt deze aanvraagronde € 103 miljoen.
Subsidieaanvragen kunnen worden in gediend via het subsidieportaal van de RCE. De instandhoudingsregeling is ten opzichte van vorig jaar op een aantal punten gewijzigd. Een volledig overzicht van de wijzigingen vindt u op de website van de RCE:
Brand in de Vondelkerk, Amsterdam
De brand in de Vondelkerk in Amsterdam in de nacht van 1 januari dit jaar laat opnieuw zien hoe kwetsbaar ons erfgoed is bij calamiteiten. Direct na de brand is het RCE-Incidententeam geactiveerd. De Rijksdienst was ter plaatse om samen met de gemeente en eigenaar Stadsherstel Amsterdam te adviseren over het schadebeeld, de veiligheid en de eerste maatregelen gericht op behoud en herstel. De inzet van de veiligheidsregio en de brandweer was daarbij van groot belang en werd met grote zorg voor het monument uitgevoerd.
De komende periode staat in het teken van schade-inventarisatie en vervolgstappen. Wij wensen Stadsherstel Amsterdam veel sterkte en succes in deze intensieve fase.
Unesco’s Actiedag Weerbaar Erfgoed 2026
De landelijke Actiedag Weerbaar Erfgoed komt terug in 2026. Van 11 t/m 13 mei staat Nederland in het teken van het vergroten van de weerbaarheid van cultuur erfgoed. Op 22 januari vond de online informatiesessie plaats waar erfgoedinstellingen, beleidsmakers, museummedewerkers, archivarissen en veiligheidsregio’s aansloten om hun bijdrage aan de Actiedag Weerbaar Erfgoed te bespreken. De RCE is programmapartner van de Actiedag.
Ook in uw gemeente kunt u aan de slag, bijvoorbeeld door een activiteit te organiseren tijdens de actiedagen in mei. Kijk voor meer informatie op unesco.nl/weerbaarerfgoed of neem contact op via weerbaarerfgoed@unesco.nl om ideeën kenbaar te maken. Op de website van Unesco is ook een laagdrempelige checklist te vinden, de Actiegids Weerbaar Erfgoed.
Uitgelicht
Cursus Groen Erfgoed - Hogeschool Utrecht
Hogeschool Utrecht biedt vanaf 25 februari 2026 de cursus Groen Erfgoed aan, die bestaat uit twee modules van elk 10 weken. Deze cursus is gericht op de cultuurhistorische waarde van landgoederen, buitenplaatsen, stadsparken en andere groengebieden, en behandelt onderwerpen als bescherming, ontwikkeling en beheer. De cursus is bedoeld voor professionals die werken met groen erfgoed, zoals overheidsdiensten, adviesbureaus of natuurorganisaties. De lessen bestaan uit hoor- en werkcolleges en excursies, gegeven door vakexperts. Meer info en aanmelden is mogelijk via de website.
Webinar Energielabels voor Monumenten - Routekaart Duurzaam Erfgoed
Per 29 mei 2026 vervalt de uitzonderingspositie van monumenten voor de energielabelplicht. De Routekaart Duurzaam Erfgoed organiseert op 5 maart een webinar over energielabels voor monumenten, gericht op gemeenten en woningcorporaties. Gemeentelijke erfgoedambtenaren moeten zich verdiepen in de nieuwe labelplicht, de (beperkte) uitzonderingen, en hoe ze monumenteigenaren kunnen begeleiden naar passende, erfgoedvriendelijke verduurzamingsoplossingen die aansluiten bij het energielabel. Frank Buchner (Programma Erfgoed & Duurzaamheid, RCE) licht de nieuwe labelplicht toe en bespreekt praktische vragen.
Platform Funerair erfgoed: tussen zorg en regels - RCE
Kun je zomaar een bijenkorf op een Joodse begraafplaats plaatsen? En hoe zit het met het ruimen van een kerkhof uit de Middeleeuwen? Dit soort vragen staan centraal op het Platform Funerair Erfgoed, dat op 25 maart plaatsvindt. Het thema van de bijeenkomst is het spanningsveld tussen beheer, regelgeving en religie bij het behoud van funerair erfgoed. Hier worden de complexe afwegingen besproken die komen kijken bij het bewaren en beschermen van historische begraafplaatsen, mausolea, en andere gedenktekens.
Cursus Monument & Vergunning - de ErfgoedAcademie
Vanaf 9 april organiseert de ErfgoedAcademie de vierdaagse cursus Monument & Vergunning voor medewerkers van gemeenten. Voor veel activiteiten in, aan, op of bij een beschermd monument is een omgevingsvergunning verplicht. De vergunning vormt een belangrijke basis voor het behoud van de monumentale waarden. In deze cursus leert u wat er allemaal bij dit proces en de inhoudelijke afwegingen komt kijken.
Agenda
Bijeenkomsten
5 maart 2026 - Cursus Gemeentelijk Erfgoedbeleid (Erfgoed Academie)
5 maart 2026 - Webinar Energielabels voor monumenten (Routekaart Duurzaam Erfgoed)
6 maart 2026 - Natuursteenplatform
10 maart 2026 - Cursus Digitaal Erfgoed (Erfgoed Academie)
12 maart 2026 - Cursus Erfgoed en Financiën (Erfgoed Academie)
20 maart 2025 - Platform Kastelen en Buitenplaatsen
25 maart 2026 - Platform Funerair Erfgoed
27 maart 2026 - Bouwhistorisch Platform
Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 23-02-2026