Gebouwd erfgoed - nieuwsbrief gemeenten 31, april 2026
In de nieuwsbrief voor gemeenten delen we nieuws en evenementen over gebouwd en groen erfgoed en geven we u meer informatie over verduurzaming en subsidies. Deel deze nieuwsbrief ook met collega's die betrokken zijn bij cultureel erfgoed binnen uw gemeente. Abonneren kan via dit aanmeldformulier.
Erfgoedcijfers 2025
De Erfgoedcijfers 2025 van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) zijn gepubliceerd!
Dit jaaroverzicht met erfgoedbrede data uit de Erfgoedmonitor van de RCE biedt een (digi)toegankelijk overzicht van feiten en cijfers over ons cultureel erfgoed.
Naast kerndata over gebouwde rijksmonumenten en informatie over bedragen uit de financiële regelingen in 2025, is in de Erfgoedcijfers ook het aantal rijksmonumenten met een schademelding door geïnduceerde aardbevingen in Groningen opgenomen. Het gaat in 2025 om ruim 1.700 meldingen, waarvan bijna de helft uit de categorie woningen en woningbouw. Zie voor meer detailinformatie hierover de indicator ‘Aardbevingen’ in de Erfgoedmonitor.
Het overzicht met Erfgoedcijfers 2025 betreft slechts een kleine greep uit alle beschikbare data. Benieuwd naar meer cijfers en feiten over cultureel erfgoed? Duik in de volledige Erfgoedmonitor:
RCE op Beurs MONUMENT – Kennisprogramma voor gemeenten
De RCE neemt dit jaar deel aan Beurs MONUMENT op 19, 20 en 21 mei in Den Bosch. U kunt elke beursdag bij ons terecht voor vragen en adviezen bij beursstand 7.C052. Ook de Erfgoedkast is gedurende de beurs te ontdekken. Zoals andere jaren is de RCE ook vertegenwoordigd tijdens het kennisprogramma.
Op donderdag 21 mei organiseren we diverse kennissessies speciaal voor gemeenteambtenaren. Zo kunt u zich aanmelden voor de gratis kennistafel-lunch voor gemeenteambtenaren, de sessie ‘Voorlichtingsinstrumenten voor gemeenten’, de sessie ‘Na de kerkenvisie nu de praktijk’ en de sessie 'Erfgoed onder druk: wat nu? (Erfgoed en Overheid). Een overzicht van alle kennissessies is te vinden in onze agenda.
Podcastopname Kasteel Staverden, Ermelo (Beeld: GRC)
Beluister de podcast ‘Duurzaamheid en Innovatie bij monumenten’
In de vierdelige podcastreeks ‘Duurzaamheid en Innovatie bij monumenten’ gaan experts uit het veld in gesprek over actuele thema’s, praktijkervaringen en toekomstgerichte oplossingen op het gebied van het verduurzamen van monumenten. Sprekers zijn o.a. Jos Dijkman (Dijkman bouw), Marcel de Kroon (Geldersch Landschap en Kasteelen), Martijn Andela (gemeente Rheden), Jan Gersen (Gelders Restauratie Centrum) en Anne van Uum (student aan het Gelders Restauratie Centrum (GRC)).
De reeks is mede mogelijk gemaakt door de RCE en ontwikkeld door het kennisnetwerk Duurzaamheid & Innovatie van het GRC.
Programma Actiedagen Weerbaar Erfgoed
Voorbereid zijn op een crisis – groot of klein – kan schade aan cultureel erfgoed voorkomen of beperken. Van 11 t/m 13 mei 2026 vinden in heel Nederland diverse activiteiten plaats in het kader van de Actiedagen Weerbaar Erfgoed. Organisaties gaan aan de slag met workshops, webinars, oefeningen en andere activiteiten rondom het thema weerbaarheid. Door kennis te delen, samen te oefenen en ervaringen uit te wisselen, zet de cultuur- en erfgoedsector concrete stappen in de bescherming van zowel materieel als immaterieel erfgoed, bij alledaagse incidenten én bij grootschalige crises.
De RCE nodigt geïnteresseerden tijdens de actiedagen uit voor inspirerende workshops over het weerbaar maken van organisatie en collectie, effectieve crisisorganisatie én het crisisbestendig maken van monumenten. Want het versterken van de weerbaarheid van ons gebouwd erfgoed is urgenter dan ooit. Maar hoe vertaal je abstracte risico’s naar de dagelijkse praktijk? Tijdens de werksessie delen vakgenoten hun ervaringen en gaan deelnemers zelf aan de slag met verschillende scenario’s, zodat ze direct werken aan concrete maatregelen voor hun eigen organisatie. Bekijk het volledige activiteitenprogramma op de website van Unesco.
Finalisten Erfgoed Duurzaamheidsprijs 2025
Erfgoed Duurzaamheidsprijs 2026: laatste weken om een project in te dienen!
De Erfgoed Duurzaamheidsprijs wordt georganiseerd door de RCE, het Nationaal Restauratiefonds en Stichting Nederland Monumentenland en heeft als doel inspirerende voorbeelden van verduurzaamde monumenten te tonen, waarbij erfgoedwaarden als onderdeel van de oplossing worden gezien, niet als belemmering.
Extra aandacht voor gemeenten
Dit jaar is er ook ruimte om gemeenten te belonen die met innovatief beleid de verduurzaming van monumenten versnellen, bijvoorbeeld door een speciale aanpak voor monumentale complexen of samenwerking tussen erfgoed- en duurzaamheidsambtenaren. Gemeentelijke ambtenaren kunnen de Erfgoed Duurzaamheidsprijs ook onder de aandacht brengen bij betrokkenen van gerealiseerde erfgoedverduurzamingsprojecten en hen motiveren om in te dienen. Het indienen van projecten kan tot 15 mei 2026 via Monumenten.nl.
Uitgelicht
Kennis over vlakglas
Vlakglas komt in vele gedaantes voor: het kan gebrandschilderd zijn, geëtst, geribbeld, gekleurd, geslepen, etc. Dat betekent dat het beschrijven ervan een uitdaging kan zijn. Hoe weet men bijvoorbeeld wat de binnen- of buitenkant van een glas-in-loodpaneel is? En noemen we zoiets nu een ruitje, een glas in lood raam of een glas-in-loodpaneel? Dat is belangrijk, want het gebruik van dezelfde termen vergemakkelijkt onderzoek. Daarom heeft de RCE een termenlijst vlakglas samengesteld met voorkeurstermen voor het registreren van vlakglas, en handige tips verzameld:
Meer informatie over rijksmonumenten
Op zoek naar informatie over rijksmonumenten? Neem een kijkje op de Kennisbank van de RCE. Sinds de invoering van de Erfgoedwet (2016) is de omschrijving van een rijksmonument in het rijksmonumentenregister enkel nog bedoeld om het rijksmonument te identificeren. De kennisbank van de RCE ontsluit nu kennis over rijksmonumenten: denk aan informatie over bouwhistorie, architecten, bouwstijl, en een bredere historische context. Recent is er meer informatie toegevoegd over het Post 65-erfgoed (1965-1990), met uitgebreide kennispagina’s over de eerste rijksmonumenten uit deze periode, zoals de Rodahal in Kerkrade.
‘Aan de slag met uw Erfgoedpand!’ - Erfgoed Loket Groningen
Erfgoed Loket Groningen lanceert een wegwijzer voor (nieuwe) monumenteigenaren. Groningen is rijk aan cultureel erfgoed, van historische woningen en kerken tot boerderijen en borgen. Eigenaren van zo'n pand dragen bij aan het behoud van het karakter van de provincie. Deze wegwijzer biedt praktische informatie over de bescherming van dit erfgoed, regels voor aanpassingen (ook bij aardbevingsschade) en handige QR-codes voor meer informatie. Zo helpt de gids (toekomstige) monumenteigenaren dit cultureel erfgoed goed te onderhouden en te behouden. De gids is online te raadplegen en te downloaden.
‘Leidraad verduurzaming karakteristiek erfgoed’ – Erfgoed Loket Groningen
De ‘Leidraad verduurzaming karakteristiek erfgoed’ helpt eigenaren van niet-monumentale erfgoedpanden met het verduurzamen van hun pand mét oog voor erfgoedwaarden. In de leidraad staan duidelijke beslisdiagrammen, technische tips en voorbeeldtekeningen, bijvoorbeeld over isolatie- en ventilatiemaatregelen. De leidraad is ontwikkeld in samenwerking met gemeenten, bewoners en erfgoedadviseurs. Hoewel ontwikkeld voor de provincie Groningen, is dit document ook praktisch inzetbaar in de rest van Nederland.
Agenda
Terugkijken
25 maart 2026 - Platform Funerair Erfgoed
27 maart 2026 - Bouwhistorisch Platform
1 april 2026 - Webinar Stappenplan omgeving van het monument in het omgevingsplan
10 april 2026 - Interieurplatform
10 april 2026 - Platform Historisch metaal en Glas in gebouwen
Bijeenkomsten
12 mei 2026 - Actiedag Weerbaar Erfgoed - Crisisbestendige Monumenten
12 mei 2026 - Actiedag Weerbaar Erfgoed - Klimaatverandering
13 mei 2026 - Actiedag Weerbaar Erfgoed - Crisisorganisatie Collectiebeheer
13 mei 2026 - Actiedag Weerbaar Erfgoed - Wacht niet op crisis
13 mei 2026 - Cursus Beoordeling van Bouwkwaliteit (ErfgoedAcademie)
19-21 mei 2026 - RCE op Beurs MONUMENT
27 mei 2026 - Webinar Gebedshuizen en het energielabel: wanneer wel/niet?
28 mei 2026 - Cursus De Gebiedsbiografie (ErfgoedAcademie)
2 juni 2026 - Platform Post 65
4 juni 2026 - Implementatielab - Omgevingsprogramma (ErfgoedAcademie)
11 juni 2026 - Implementatielab Cultuurhistorische waardenkaarten en monumentenlijst opstellen (ErfgoedAcademie)
26 juni 2026 - Platform Bouwhistorie
Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 01-05-2026