Gebouwd erfgoed - nieuwsbrief voor gemeenten, nr. 27
In de nieuwsbrief voor gemeenten delen we nieuws en evenementen over gebouwd en groen erfgoed en geven we u meer informatie over verduurzaming en subsidies. Deel deze nieuwsbrief ook met collega's die betrokken zijn bij cultureel erfgoed binnen uw gemeente. Abonneren kan via dit aanmeldformulier.
45 geschenkwoningen worden rijksmonument
Demissionair minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) Gouke Moes heeft op 12 november in het Watersnoodmuseum op Schouwen-Duiveland bekend gemaakt dat 45 zogenaamde geschenkwoningen en een dorpshuis de rijksmonumentenstatus kunnen krijgen. De voorgenomen aanwijzing van de geschenkwoningen doet recht aan het nationale belang van deze bijzondere woningen. Met de aanwijzing wordt erkenning gegeven aan de grote waarde die in de Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Brabant aan de geschenkwoningen wordt toegekend. De aanwijzing genereert aandacht voor verleden, heden en toekomst van het grotere verhaal van de Watersnoodramp, de internationale solidariteit en hulp na natuurrampen.
Geactualiseerde handreiking instandhoudingsplicht rijksmonumenten
In het stelsel van de Omgevingswet is de instandhoudingsplicht voor rijksmonumenten opgenomen. Eigenaren moeten hun rijksmonument zodanig onderhouden dat behoud gewaarborgd is. Ook gemeenten spelen hier een belangrijke rol in. Gemeenten houden toezicht op naleving van de instandhoudingsplicht en kunnen handhavend optreden wanneer een rijksmonument in verval raakt. Onder de Omgevingswet zijn de bestuursrechtelijke handhavingsmogelijkheden uitgebreid. De RCE heeft een vernieuwde handreiking uitgebracht die een actueel overzicht biedt van de geldende regels en toelicht hoe een eigenaar aan de instandhoudingsplicht kan voldoen.
Gewijzigde regels voor bescherming van werelderfgoed
Vanaf 1 januari 2026 gelden er gewijzigde regels voor de bescherming van de werelderfgoederen Hollandse Waterlinies, Neder-Germaanse Limes, Droogmakerij de Beemster, Koloniën van Weldadigheid en Schokland en omgeving. Het gaat dan om de instructieregels aan provincies in het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), die het behoud van de uitzonderlijke universele waarde van werelderfgoed als doel hebben. De wijzigingen hebben onder meer betrekking op veranderingen in de naamsaanduiding en de begrenzingen van de werelderfgoederen, en in de bijbehorende kernkwaliteiten.
Post 65 erfgoed: twee onderzoeken en een oproep
Na de start van het aanwijzingsprogramma van jonge, nieuwe rijksmonumenten zijn de resultaten van twee recente Post 65 onderzoeken gepubliceerd.
- Het eerste onderzoek richt zich op het tuinontwerp bij woonhuizen en gebouwen in de periode 1965-1990. Het tuinontwerp maakte in deze periode een flinke ontwikkeling door, zoals beschreven in het onderzoek.
- De tweede publicatie richt zich op beeldende kunst in de openbare ruimte in de periode 1965-1990. Deze Post 65 periode kende een bloei aan kunst in de openbare ruimte, zoals beschreven in dit onderzoek.
De complete onderzoeksrapporten zijn te vinden onderaan de desbetreffende kennisbankartikelen.
Aankondiging: mogelijkheid tot insturen potentiële Post 65-rijksmonumenten
Binnenkort sturen wij alle gemeenten een brief met informatie over de voortgang van het Programma Post 65. Hierin wordt de mogelijkheid geboden om nog potentiële Post 65-rijksmonumenten voor te dragen alvorens gestart wordt met de selectie van zo’n 150 monumenten waarvoor een aanwijzingsprocedure wordt gestart.
Groen erfgoed in de stad
De nieuwe publicatie 'Groen erfgoed in de stad', verschenen op 20 november 2025, laat zien hoe die natuurrijke plekken zijn ontstaan en wat ze bijdragen aan de identiteit van de stad. Parken, boomrijke straten en tuinen maken onze steden leefbaar en aantrekkelijk.
Het is niet altijd eenvoudig om groen erfgoed in stand te houden. Intensief gebruik, woningbouw en klimaatadaptatie dwingen moeilijke keuzes af binnen de beperkte stedelijke ruimte. Kennis over de historie biedt ondersteuning bij beheer en ontwikkeling. Het boek 'Groen erfgoed in de stad' laat de samenhang zien tussen geschiedenis, gebruik en ontwerp, en biedt inspiratie voor de groene stad van de toekomst.
Oproep Erfgoed & Overheid: denk mee over erfgoedzorg!
Voor de volgende fase van het programma Erfgoed & Overheid zoeken het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) naar ideeën die helpen om de erfgoedzorg te versterken. Na een eerdere inventarisatiefase worden gemeenten opgeroepen om binnen het werkveld ideeën voor initiatieven in te sturen. Deze hoeven nog niet ver te zijn uitgewerkt.
Kijk voor meer informatie, denkrichtingen en contactpersonen op de website van de VNG.
Uitgelicht
Uitnodiging bijeenkomst ‘Erfgoed en leefomgeving - Daar waar verleden, heden en toekomst samenkomen'
De bijeenkomst biedt een kans om samen te komen, kennis te delen en ideeën uit te wisselen over de toekomst van erfgoed in ruimtelijke transities. We blikken terug en kijken vooruit in onder andere inspirerende kennissessies over landbouw & natuur, water & bodem, warmtetransitie en wonen & mobiliteit. Dit doen we met praktijkvoorbeelden uit de Erfgoed Deal en de Agenda Erfgoed en Leefomgeving. Er zijn nog plekken beschikbaar. U kunt zich voor de bijeenkomst aanmelden via onderstaande aanmeldlink. Deelname is gratis.
Datum: 11 december 2025
Tijdstip: 10:00 - 17:00 uur
Locatie: Smallepad 5, 3811 MG Amersfoort (RCE)
Terugkijken
- Webinar 'Instandhoudingssubsidie (Sim)' (RCE)
- Webinar 'Gereedschapskist erfgoedinclusief verdichten (Federatie Ruimtelijke Kwaliteit)
- Masterclass 'Toezicht en handhaving bij monumenten voor niet-erfgoed ambtenaren' (Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland)
- Video Genomineerden Monumententalentprijs stellen zich voor (RCE)
Cursusseizoen 2026 Erfgoed Academie van start!
Het nieuwe cursusseizoen van de Erfgoed Academie staat voor de deur! De eerste cursussen voor 2026 zijn al ingepland en de inschrijving is geopend. Ambtenaren kunnen kiezen uit diverse cursusdagen en (online) bijeenkomsten over onderwerpen als financieren, vergunningverlening, erfgoedbeleid, collecties en de groene leefomgeving. Of u nu veel ervaring heeft of net begint, de Erfgoed Academie biedt passend aanbod voor elk leerdoel.
Agenda RCE
Bijeenkomsten
11 december 2025 - Erfgoed en Leefomgeving - Terugblikken en vooruitkijken
12 december 2025 - Dag van de historische maritieme archeologie in Nederland
19 december 2025 - Bouwhistorisch platform
16 januari 2026 - Archeologieplatform. Oorlogsgraven en materiële resten uit WOII
19 maart 2025 - Platform Kastelen en Buitenplaatsen
Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 28-11-2025