Gebouwd erfgoed - nieuwsbrief voor gemeenten, nr. 26
In de nieuwsbrief voor gemeenten delen we nieuws en evenementen over gebouwd en groen erfgoed en geven we u meer informatie over verduurzaming en subsidies. Deel deze nieuwsbrief ook met collega's die betrokken zijn bij cultureel erfgoed binnen uw gemeente. Abonneren kan via dit aanmeldformulier.
Nederland krijgt nieuwe, jonge rijksmonumenten
Namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) officieel gestart met het aanwijzingsprogramma van nieuwe, jonge rijksmonumenten uit de Post 65-periode. Het gaat om gebouwen, kunstwerken en landschapsobjecten. Het worden dan de jongste rijksmonumenten ooit: een nieuwe generatie cultureel erfgoed die het verhaal vertelt van een periode van groei, idealisme en maatschappelijke verandering. Van de drempelloze Rodahal in Kerkrade tot het kleurrijke hightech station Lelystad Centrum, van een brutalistisch hoogtepunt in het zuidwesten van het land tot aan een Koude Oorlog tijdmachine in het noordoosten: deze objecten zijn een toonbeeld van de Post65-periode (1965-1990). “Ze zijn allen uniek in hun soort. Nu beschermen is noodzakelijk, de waardering komt vaak pas later” aldus Susan Lammers, algemeen directeur van de RCE.
Meer budget voor instandhoudingssubsidie
Ook dit jaar is er meer subsidie voor de instandhouding van rijksmonumenten aangevraagd dan er beschikbaar is. Daarom is het goed nieuws dat de budgetten voor de instandhoudingssubsidie voor dit jaar zijn verhoogd met € 15,78 miljoen. De budgetverhogingen waren al aangekondigd in de Kamerbrief over de aanpak van grote monumenten en religieus erfgoed die de minister van OCW op 2 juni jl. naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. De budgetverhogingen zijn nu daadwerkelijk verwerkt in een wijziging van de instandhoudingsregeling. Ondanks het extra geld is er deze aanvraagronde nog wel een overvraag.
Genoeg budget voor verduurzaming maatschappelijk vastgoed
Er is nog geld beschikbaar voor de verduurzaming van monumentaal maatschappelijk vastgoed. De afgelopen jaren was het budget van de Subsidieregeling voor Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA) vaak snel op. Dit jaar is de subsidiepot groter en is meer dan de helft van het geld nog beschikbaar. Eigenaren van maatschappelijk vastgoed, zoals scholen, overheidsgebouwen, zorginstellingen of niet-woonhuis-monumenten kunnen subsidie aanvragen voor de verduurzaming van hun gebouw. Dit kan nog tot en met 31 oktober 2025.
Toekomstbestendige funderingen
Nederland krijgt steeds meer te maken met funderingsschade. Oorzaken zijn veroudering van gebouwen, bodemdaling en klimaatverandering. In 2050 zal dit bijna 800.000 gebouwen betreffen. In de Kabinetsreactie op het advies "De Olifant onder de Kamer" over funderingsproblematiek (juli 2025) maakten de Ministers van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en Infrastructuur en Waterstaat (IenW) bekend dat eigenaren, gemeenten, provincie en Rijk hierin gezamenlijk zullen optrekken. Naast het bestaande Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) wordt een landelijk informatiepunt opgericht. Ook bij monumenten zal in toenemende mate funderingsherstel noodzakelijk zijn. De RCE zal - met diverse partners - monumenteigenaren ondersteunen met kennis, informatie en advies over aanpak en financieringsmogelijkheden.
Eerste klimaatbestendige monumentenfonds van Nederland
De provincie Noord-Brabant stelt € 50 miljoen beschikbaar via het Brabants Erfgoedfonds bij het Nationaal Restauratiefonds. Eigenaren van monumenten en cultuurhistorisch waardevolle gebieden kunnen sinds 15 juli 2025 een lening aanvragen voor restauratie, verduurzaming, herbestemming én klimaatadaptieve maatregelen. Gemeenten spelen een belangrijke rol in het proces.
Het Restauratiefonds ondersteunt gemeenten graag bij het informeren van monumenteigenaren. Van subsidiemogelijkheden tot het aanvragen van informatiemateriaal: u vindt alles overzichtelijk op restauratiefonds.nl/gemeente.
Pilot: Clusteraanpak Verduurzamen Monumenten
Om te onderzoeken of een clusteraanpak beter werkt bij het ondersteunen van monumenteigenaren in het verduurzamen van hun monument dan een individuele aanpak is de RCE een nieuwe pilot, Clusteraanpak Verduurzaming Monumenten, gestart.
De RCE werkt aan vijf deelpilots in vijf gemeenten: Dordrecht (Zuid-Holland), Haarlem, Hilversum (Noord-Holland), Staphorst (Overijssel) en Westerveld (Drenthe). Per gemeente wordt samengewerkt met de desbetreffende provinciale Monumentenwacht, één van de DuMo-adviseurs uit het Ontzorgingsprogramma van het Restauratiefonds en de desbetreffende gemeente.
Gereedschapskist Verdichten met cultureel erfgoed
Verdichting is een actueel thema, gezien de grote behoefte aan woningen en de wens om landschappen te vrijwaren van bebouwing. Op welke manier kan bebouwd gebied verdicht worden met behoud van gebiedseigen kenmerken? De RCE heeft de ‘Gereedschapskist erfgoedinclusief verdichten’ ontwikkeld, waarin handige instrumenten zijn ontsloten die helpen om de waarde en het karakter van een gebied in een vroeg stadium mee te wegen. De gereedschapskist richt zich op drie gebiedstypen met erfgoedwaarden waar de verdichtingsopgave speelt: naoorlogse wijken, beschermde stads- en dorpsgezichten en dorpen met monumenten of grenzend aan bijzondere cultuurlandschappen.
Rapportage Cultureel Erfgoed in omgevingsvisies
In 2024-2025 heeft DSP-groep in opdracht van de RCE een onderzoek gedaan naar de manier waarop cultureel erfgoed in gemeentelijke omgevingsvisies is opgenomen, en hoe dit door gemeenten vertaald is of wordt naar omgevingsplannen. Dit onderzoek bestond uit een analyse van de omgevingsvisies van 36 gemeenten, en verdiepende interviews met 6 gemeenten. Het eindrapport van het onderzoek is in juni 2025 opgeleverd en de data wordt ook ontsloten via de website van de Erfgoedmonitor.
“Geef bewoners de ruimte bij beschermd gezicht”
Stappenplan voor gemeenten die bewonersinitiatieven in de openbare ruimte willen ondersteunen
Cultureel erfgoed gaat meer leven als bewoners zich inzetten voor ‘hun’ beschermde stads- of dorpsgezicht. Gemeenten die dergelijke bewonersinitiatieven in de openbare ruimte willen ondersteunen, kunnen dat doen via inspraak, co-creatie of een beheerplan. Dit stappenplan zet de mogelijkheden op een rij en bevat veel inspirerende en leerzame praktijkvoorbeelden.
‘Verkavelen met de Omgevingswet’
Het nieuwe boekje ‘Verkavelen met de Omgevingswet’ laat zien hoe men kan samenwerken aan oplossingen voor opgaven in het landelijk gebied en hoe men die oplossingen in de praktijk brengt. Het boekje is een nieuwe versie van de gids ‘Verkavelen met de Wilg’, die bekend staat om z’n paarse kaft. Het boekje speelt in op de nieuwe situatie van de Omgevingswet en de mogelijkheden en kaders die deze wet nu biedt. Het geeft bestuurders, provinciale medewerkers, uitvoerende organisaties en andere betrokkenen praktische handvatten voor de inzet van landinrichtingsinstrumenten. Het document is te downloaden via de website van Kadaster.
Toolkit met visuals over cultureel erfgoed in de Omgevingswet
De RCE heeft een toolkit ontwikkeld met visuals over cultureel erfgoed in de Omgevingswet. De vijf elementen van cultureel erfgoed in de fysieke leefomgeving zijn verbeeld: monumenten, archeologische monumenten, stads- en dorpsgezichten, cultuurlandschappen en locaties met een functie-aanduiding voor roerend of immaterieel cultureel erfgoed. De toolkit bevat ook visuals over de omgevingsvergunning en rijksmonumenten.
De visuals zijn vrij te gebruiken voor interne en externe presentaties, drukwerk, socials en website over dit onderwerp.
Oproepen
Monumententalenten gezocht!
Ook in 2025 kunnen leidinggevenden en opdrachtgevers jonge erfgoedprofessionals aanmelden die als zelfstandige of in loondienst in de monumentensector werken. Monumententalenten weten het brede erfgoedveld te bereiken, denken vooruit, spelen in op urgente kwesties en laten een blijvende indruk achter op de monumentenzorg. De drie finalisten worden tijdens het Monumentencongres op 3 november 2025 feestelijk voorgesteld aan de monumentensector en de winnaar wordt bekendgemaakt. De winnaar ontvangt 3000 euro voor een eigen in te vullen ontwikkeltraject en de twee andere finalisten ontvangen elk 1500 voor hetzelfde doel.
Aanmelden kan tot en met vrijdag 26 september 2025 17:00 uur.
Stem nu: Erfgoed Duurzaamheidsprijs 2025
De 5 genomineerde projecten voor de Erfgoed Duurzaamheidsprijs zijn bekend: De Meppel in Den Haag, De Van Loghem-woning in Haarlem, Huize Polak in Hilversum, De Martinikerk in Sneek, en Museum Kruithuis in Den Bosch. Van de vijf genomineerde projecten zijn impressievideo’s gemaakt. Welk project de meeste publieksstemmen krijgt, wordt bekend gemaakt tijdens het Duurzaam Erfgoed Congres op 18 september 2025. Stemmen kan t/m 15 september 2025 via Monumenten.nl
Reizende expositie verduurzamen in uw gemeente
Informeer uw inwoners over het verduurzamen van hun monument. Speciaal voor dit doel ontwikkelde de RCE een reizende expositie, die kosteloos kan worden aangevraagd.
U kunt deze expositie opstellen in de ontmoetingsruimte van het gemeentehuis, de bibliotheek, het stadskantoor of een andere openbare plek. De expositie kan dit jaar nog in de maand oktober en december worden geplaatst. Interesse? Lees over de expositie en de aanvraag op onze website.
Bestel gratis: Magazine Monument en Duurzaamheid
Gemeenteambtenaren kunnen gratis het RCE-magazine Monument en Duurzaamheid bestellen. Dit magazine kan een waardevol hulpmiddel zijn om monumenteneigenaren binnen de gemeente te informeren en te inspireren over de verduurzaming van hun monument. In deze editie ligt de focus onder meer op technische onderwerpen, zoals damp-open isolatie en warmte-koudeopslag. Bijzondere praktijkvoorbeelden en het verduurzamen van religieus erfgoed komen aan bod. Bestel het magazine door een e-mail te sturen naar duurzaamheid@cultureelerfgoed.nl o.v.v. 'Bestelling Magazine Monument en Duurzaamheid'.
Nationale Erfgoedvrijwilligersprijs 2025
Meld een hecht vrijwilligersteam uit uw gemeente aan voor de Erfgoedvrijwilligersprijs. Het team moet zich o.a. minimaal twee maanden per jaar actief inzetten en bewezen concrete resultaten hebben behaald, zoals bijvoorbeeld tevreden bezoekers, een succesvolle herbestemming, de totstandkoming van een publicatie of een geliefde rondleiding voor kinderen. Daarnaast is het belangrijk dat het vrijwilligersteam zich inzet voor een erfgoedorganisatie binnen een van de domeinen van de RCE.
Kent u zo’n toegewijd team? Geef hen de kans op deze nationale erkenning! Lees meer.
Tips
Terugblik: Symposium Erfgoed & de Gemeenteraadsverkiezingen
Op 18 juni jl. organiseerden Erfgoedvereniging Heemschut, Vereniging De Hollandsche Molen, OPEN/Erfgoedhuis Zuid-Holland, Stichting Menno van Coehoorn, De Nederlandse Kastelenstichting en het Erfgoedplatform van Kunsten '92 samen het symposium Erfgoed & de Gemeenteraadsverkiezingen. Erfgoedbeschermers uit heel Nederland gingen die middag aan de slag met hoe ze cultureel erfgoed onder de aandacht kunnen brengen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Lees hier de terugblik van het symposium.
Vernieuwd: Gids Monumentaal wonen
Gids Monumentaal wonen is een praktische wegwijzer voor iedere monumenteigenaar. De gids Monumentaal wonen legt eenvoudig uit wat het betekent om eigenaar te zijn van een monument. De vernieuwde, interactieve gids zit boordevol informatie, praktische tips en inspirerende verhalen. Deze gids wordt gratis aangeboden door het Nationaal Restauratiefonds en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en is te downloaden via Monumenten.nl.
Cursusaanbod ErfgoedAcademie
Najaarsprogramma ErfgoedAcademie
Ook dit najaar heeft de ErfgoedAcademie weer een gevarieerd cursusaanbod voor medewerkers van gemeenten. Van de basis (kennismaking, erfgoedbeleid, vergunningverlening en financiën) tot verdieping (stadsgenese, groen erfgoed en gebiedsbiografie): het najaarsprogramma biedt volop mogelijkheden om kennis te verbreden en vaardigheden aan te scherpen.
Bekijk het gehele cursusaanbod.
Uitgelicht: Cursus Monument en Vergunning
Vanaf 30 oktober organiseert de ErfgoedAcademie de vierdaagse cursus Monument & Vergunning voor medewerkers van gemeenten. Voor veel activiteiten in, aan, op en bij een monument is een omgevingsvergunning verplicht. De vergunning vormt een belangrijke basis voor het behoud van de monumentale waarden. In deze cursus leren deelnemers wat er allemaal bij dit proces en de inhoudelijke afwegingen komt kijken.
Uitgelichte activiteiten
Open Monumentendag | Zaterdag 13 en zondag 14 september 2025
5.500 monumenten door heel Nederland openen hun deuren tijdens het weekend van de Open Monumentendag. (Hobby)fotografen worden uitgenodigd deel te nemen aan de OMD Fotowedstrijd. Lees meer.
Week van het Duurzaam Erfgoed & Duurzaam Erfgoed Congres | 17 & 18 september 2025
Op 17 september is het Webinar Woensdag. Op 18 september vindt het Duurzaam Erfgoed Congres plaats met een plenair programma, interactieve breakout-sessies, de onthulling van de installatie ‘Duurzaam Monument van de Toekomst’ en de uitreiking van de Erfgoed Duurzaamheidprijs 2025. Lees meer.
Symposium Brandveilig erfgoed | 25 september 2025
Cultureel erfgoed is kwetsbaar bij brand. Goede bescherming vraagt om inzicht in risico’s, samenwerking én degelijke voorbereiding. Dat staat centraal tijdens het Brandsymposium. Over onder meer natuurbranden, de veiligheidsregio, sprinklerinstallaties, inzet van brandweer en de grote brand in het historische centrum van Arnhem. Lees meer.
Dutch Design Week 2025 |18–31 oktober 2025
De expositieonderdelen in samenwerking met de RCE, - installaties 'Duurzaam Monument van de Toekomst' en 'Erfgoed als Blauwdruk' - zijn te vinden in de HUB in de Melkfabriek. Lees meer.
Agenda
Bijeenkomsten
11 september 2025 - Webinar Binnenklimaat in de praktijk
17 september 2025 - Webinar Woensdag, Week van het Duurzaam Erfgoed
18 september 2025 - Duurzaam Erfgoed Congres
18 september 2025 - Cursus Gemeentelijk Erfgoedbeleid
19 september 2025 - Interieurplatform
25 september 2025 - 'Brandsymposium'
26 september 2025 - Bouwhistorisch Platform
30 september 2025 - Cursus Erfgoed en financiën
7 oktober 2025 - Faro-initiatievendag
8 oktober 2025 - Militair erfgoed en Kleurhistorisch platform: Oorlogskleuren
16 oktober 2025 - Cursus Beoordeling van bouwkwaliteit
17 oktober 2025 - Platform glas in gebouwen
18-26 oktober 2025 - Dutch Design Week
22 oktober 2025 - Platform Erfgoed van techniek, arbeid en zorg – Roerend agrarisch erfgoed
29 oktober 2025 - Watertoren Symposium
30 oktober 2025 - Cursus Monument & Vergunning
11 november 2025 - Cursus de Stadsgenese
13 november 2025 - Cursus de Gebiedsbiografie
13 november 2025 - Nationaal Monumentencongres
Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 11-09-2025